|
There are no translations available
Od kilkudziesięciu lat istnieje wyraźna tendencja do zwiększania zastosowania tworzyw sztucznych w pojazdach. Uzyskuje się dzięki temu znaczne zmniejszenie masy pojazdu, a tworzywa sztuczne są materiałami, umożliwiającymi szczególnie skuteczny recykling.
Tworzywa sztuczne są organicznymi materiałami, w których skład wchodzą związki chemiczne o dużej masie cząsteczkowej. Tworzywa sztuczne są otrzymywane przez modyfikację surowców pochodzenia naturalnego, m.in. na drodze syntezy produktów przeróbki ropy naftowej, gazu ziemnego i węgla kopalnego. Podstawowe grupy tworzyw sztucznych, stosowanych w pojazdach, to: - tworzywa termoplastyczne, przechodzące odwracalnie w stan plastyczny w podwyższonej temperaturze, - tworzywa termoutwardzalne, ulegające utwardzeniu pod wpływem wysokiej temperatury, - tworzywa chemoutwardzalne, ulegające utwardzeniu pod wpływem działania czynników chemicznych, - elastomery, tworzywa o dużej podatności na obciążenia mechaniczne o właściwościach sprężystych (powracające po ustąpieniu odkształcenia do pierwotnych kształtu i wymiarów) Tworzywa sztuczne charakteryzują się bardzo długim okresem biodegradacji, co powoduje, że duże ich zgromadzenie na wysypiskach odpadów stanowi zagrożenie dla środowiska. Pewne ograniczenia w recyklingu tworzyw sztucznych wynikają z ich dużej różnorodności: - większość tworzyw sztucznych nie nadaje się do mieszania z innymi, - różne tworzywa sztuczne mają różne właściwości fizyczne i chemiczne, co utrudnia ich wzajemne zastępowanie w wyrobach o złożonej strukturze, - łatwość barwienia tworzyw sztucznych powoduje, że występują one w bardzo różnorodnych kolorach; w wyniku mieszania kolorowych tworzyw uzyskuje się zazwyczaj materiał o kolorze nie spełniającym powszechnie przyjętych wymagań estetyki, W celu uzyskania dostatecznej skuteczności recyklingu tworzyw sztucznych z pojazdów jes konieczne: - stosowanie tworzyw przystosowanych do recyklingu - ograniczenie różnorodności stosowanych tworzyw sztucznych w pojazdach - oznakowanie wyrobów z tworzyw sztucznych, umożliwiające łatwą identyfikację materiału - stosowanie rozwiązań konstrukcyjnych części z tworzyw, ułatwiających ich demontaż Tworzywami sztucznymi najlepiej przystosowanymi do recyklingu są tworzywa termoplastyczne, takie jak polipropylen, polietylen, poliamidy, poliestry i inne. Recykling tworzyw termo- i chemoutwardzalnych jest bardzo trudny (unikatowy proces technologiczny recyklingu tworzyw termoutwardzalnych, opracowany w firmie Mercedes). W wielkich koncernach motoryzacyjnych istnieje obecnie wyraźna tendencja do ograniczania różnorodności stosowanych tworzyw sztucznych. Dąży się, aby uzyskiwać tworzywa o wymaganych właściwościach przez modyfikację jednego uniwersalnego tworzywa bazowego. Przykładowo w koncernie TOYOTA opracowano polimer TSOP, którego użycie w samochodzie jest znacznie bardziej powszechne niż dawniej: w niektórych modelach samochodów znaczna część elementów części z tworzyw sztucznych (nawet 25% masowo) jest wykonanych z TSOP. Do odzyskiwania tworzyw sztucznych stosuje się przede wszystkim recykling materiałów i recykling chemiczny. Recykling materiałów jest stosowany zazwyczaj do wyrobów z tworzyw sztucznych należących do grup tworzyw o podobnych właściwościach, których mieszanie jest dopuszczalne. Recykling polega na rozdrobnieniu wyrobów do fazy granulatu. Jeśli rozdrobnieniu są poddane różne rodzaje tworzyw, np. w wyniku rozdrabniania wraków pojazdów w młynach, to istnieje konieczność segregacji tworzyw. Najczęściej do segregacji rozdrobnionych tworzyw sztucznych stosuje się metody wykorzystujące różnice właściwości fizycznych poszczególnych rodzajów tworzyw, przede wszystkim gęstości, właściwości elektrostatycznych i rozpuszczalności w różnych rozpuszczalnikach organicznych. Są to metody: - flotacyjna: segregacja tworzyw odbywa się w wodzie z dodatkiem środków czynnych powierzchniowo, - odśrodkowego rozdziału tworzyw sztucznych, - pneumatycznego rozdziału tworzyw sztucznych; kryterium segregacji jest w tym wypadku nie tylko różnica gęstości różnych rodzajów tworzyw, ale i kształtów oraz wielkości segregowanych elementów. |